ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΣΕΛΙΔΑ arrow ΑΡΧΕΙΟ ΑΡΘΡΩΝ Τρίτη 11 Αύγ 2020
Μενού - Επιλογές
ΕΠΙΛΟΓΕΣ
ΑΦΙΕΡΩΜΕΝΟ ΣΤΗ ΧΡΟΝΙΑ ΠΟΥ ΜΑΘΑΜΕ ΤΗ ΛΕΞΗ "ΑΣΥΜΜΕΤΡΟΣ" Εκτύπωση Αποστολή με e-mail
ΑΡΧΕΙΟ ΑΡΘΡΩΝ - Απόψεις
Ελένη Καπετανάκη-Μπριασούλη , Δευτέρα, 07 Ιανουάριος 2008

ΑΦΙΕΡΩΜΕΝΟ ΣΤΗ ΧΡΟΝΙΑ ΠΟΥ ΜΑΘΑΜΕ

(Ή ΜΗΠΩΣ ΑΠΛΑ ΕΠΙΚΑΙΡΟΠΟΙΗΣΑΜΕ;) ΤΗ ΛΕΞΗ "ΑΣΥΜΜΕΤΡΟΣ"

Το 2007 ήταν μια σημαδιακή χρονιά. Στα εικοσάχρονα της πολιτικής ζωής της "αειφόρου ανάπτυξης" (1987-2007) [1] κάηκε η χώρα και μπήκε στην καθημερινότητα μας η λέξη "ασύμμετρος". Μας φάνηκε ίσως καινούργια λέξη, αλλά απλά επικαιροποιήσαμε το νόημα της με τα γεγονότα που ζήσαμε και τα μηνύματα που πήραμε. Άλλωστε ξέρουμε ότι «ενός κακού μύρια έπονται». Μας φάνηκε ίσως περίεργη λέξη, γιατί ακούσαμε τη μιλιταριστική και αρνητική εκδοχή, "ασύμμετρη απειλή", μιας πολύ γενικότερης έννοιας, της "ασύμμετρης δράσης". "Ασύμμετρη" χαρακτηρίζεται μια μικρή σχετικά, συχνά ανεπαίσθητη και ασήμαντη, δράση που προκαλεί μεγάλες, ποσοτικά ή/και ποιοτικά, μεταβολές. Το αν το αποτέλεσμα των μεταβολών είναι απειλή (αρνητικό, κακό) ή ωφέλημα (θετικό, καλό) είναι κάτι σχετικό - εξαρτάται από το τι, που, πότε και πως συμβαίνει και ποιος το υφίσταται.

Ασύμμετρες δράσεις ζούμε καθημερινά. Το νερό γίνεται ατμός ή πάγος για μια μικρή αύξηση ή μείωση της θερμοκρασίας του. Μια μικρή αύξηση της τιμής του πετρελαίου προκαλεί δυσανάλογα μεγάλες ζημιές και κέρδη. Ένα μικρό ζιζάνιο καταστρέφει τη σοδειά μιας ολόκληρης περιοχής. Η νόσος των πουλερικών ξεκίνησε από ένα σημείο του πλανήτη και εξαπλώθηκε ταχύτατα στον κόσμο. Μικρή είναι και η αύξηση στην θερμοκρασία της γης που αναμένεται να έχει δραματικές συνέπειες. Το Γιαπωνέζικο ντόμινο, φτιαγμένο με καλλιτεχνικά πλακίδια ή με απλά καθημερινά αντικείμενα, ξεκινά μια εντυπωσιακή κίνηση μ’ ένα απλό άγγιγμα.

Όλα τούτα συμβαίνουν γιατί ο κόσμος δεν είναι (μόνο) συμμετρικός, όπως διδάσκει η Νευτώνεια Φυσική, αλλά (γενικά) ασύμμετρος ή, πιο σωστά, πολύπλοκος. Τις τελευταίες δεκαετίες μετανάστευσε από το χώρο της επιστημονικής στο χώρο της εκλαϊκευμένης γνώσης η θεωρία της πολυπλοκότητας [2] και του χάους που περιγράφει και εξηγεί τον ασύμμετρο, αλληλένδετο, κόσμο μας από τα καιρικά φαινόμενα και την κλιματική μεταβολή [3] μέχρι τις επιπτώσεις στην παγκόσμια οικονομία των μεταβολών στο Χρηματιστήριο. Μια μικρή απόφαση, και η αντίστοιχη περιβαλλοντική, οικονομική, κοινωνική, πολιτική μεταβολή, πολλαπλασιάζεται και αλλάζει δραστικά όλο το κοινωνικο-περιβαλλοντικό σύστημα, επηρεάζοντας τις μελλοντικές μικρές αποφάσεις. Η πορεία του συστήματος είναι εξαρτημένη από την ιστορία του παρόλο που το μέλλον παραμένει πάντα απρόβλεπτο και αβέβαιο. Τούτο περιγράφουν εύστοχα οι παλιοί Αγγλοσαξωνικοί στίχοι:

Επειδή έλειπε ένα καρφί, χάθηκε το πέταλο,
Επειδή έλειπε ένα πέταλο, χάθηκε το άλογο,
Επειδή χάθηκε το άλογο, χάθηκε ο στρατιώτης,
Επειδή χάθηκε ο στρατιώτης, χάθηκε η μάχη,
Επειδή χάθηκε η μάχη, χάθηκε ο πόλεμος,
Επειδή χάθηκε ο πόλεμος, χάθηκε το Βασίλειο.

Μάθαμε άραγε τυχαία τη λέξη "ασύμμετρος", με το αρνητικό νόημα της "ασύμμετρης δράσης", όταν η Ελλάδα γινόταν στάχτες από τον Ιούνιο ως τον Αύγουστο του 2007; Ή μήπως ήταν οιωνός; Να συνειδητοποιήσουμε το παρόν και να προγευτούμε το μέλλον της δικής μας εμπειρίας των ασύμμετρων δράσεων;

Γιατί ζήσαμε και το 2007, όπως ζούμε εδώ και πολλά χρόνια, γεννήματα ασύμμετρων δράσεων:

• Το τεράστιο υλικό και άυλο κόστος της καταστροφής από καμένα και κτισμένα δάση, νεκρές και στερεμένες λίμνες και ποτάμια, κατεστραμμένους υδροβιότοπους, τσιμεντωμένες και περιφραγμένες παραλίες, εγκαταλελειμμένους και υποβαθμισμένους αγρούς και βοσκότοπους

• Πυκνοδομημένες αστικές περιοχές, δύσμορφες και αλλοιωμένες τουριστικές περιοχές, ραγδαία αστικοποιούμενες αγροτικές και περιαστικές περιοχές, εξαθλιωμένα χωριά, εγκαταλελειμμένες και θαμμένες αρχαιότητες, ιστορικούς χώρους, παραδοσιακά σύνολα

• Δρόμους, πεζοδρόμια και κάθε λογής ελεύθερους χώρους κατειλημμένους από υπερμεγέθη 4Χ4

• Νοσηρή ατμόσφαιρα στις πόλεις, μεγάλη θνησιμότητα στις αγροτικές περιοχές από ανεξέλεγκτη χρήση αγροχημικών

• Τραγικές ελλείψεις υποδομών γνώσης και πληροφορίας

• Περιορισμένες ευκαιρίες βιοπορισμού για μεγάλα τμήματα του πληθυσμού

Και διαπιστώσαμε για άλλη μια χρονιά πώς ανεπαίσθητες και σημειακές δράσεις αρχόντων και αρχομένων σ’ αυτό τον τόπο διαμορφώνουν "απειλές": ένα γενικευμένο, συλλογικό ενδιαφέρον για τα επουσιώδη, τον γρήγορο και εφήμερο πλουτισμό με επιδοτήσεις και εμπορία ξένων ιδεών και προϊόντων, και ένα γενικευμένο, συλλογικό ήθος αδιαφορίας και έλλειψης μέριμνας για τα ουσιώδη,

• Την επιβίωση στο άγνωστο και δυσοίωνο μέλλον

• Τη συντήρηση υλικών και άϋλων πόρων που δανειστήκαμε από τα παιδιά μας (γη, νερό, φύση, αρχαιότητες, πολιτισμό)

• Την πρόληψη και την ετοιμότητα για την αντιμετώπιση έκτακτων αναγκών

• Τη μάθηση, τη γνώση, την καινοτομία

• Την αξιοποίηση των Ευρωπαϊκών και εθνικών θεσμών και την αξίωση πολλών άλλων αναγκαίων

• Τη συμμετοχή στη λήψη αποφάσεων για τα κοινά του βίου

Μα το 2007 μάθαμε μια νέα ασύμμετρη δράση, τον ασύμμετρο σχεδιασμό, μέσα από τις συζητήσεις και τις ποικίλες αντιδράσεις για τα Ειδικά Χωροταξικά και το Γενικό Χωροταξικό Σχέδιο της χώρας. Γενικόλογα και ασαφή κείμενα προγραμματικών ευχολογίων και εξαγγελιών κατασκευαστικών έργων, προωθήθηκαν με παράδοξες, παρεκκλίνουσες ή/και ελλειμματικές, διαδικασίες και προμηνύουν το ασύμμετρο μέλλον της οικονομίας, της κοινωνίας και του περιβάλλοντος της χώρας γιατί έγιναν από μια ελίτ ενδιαφερομένων χωρίς την πλατειά συμμετοχή όλων όσων θα υποστούν τις συνέπειες τους. Ιδιαίτερα το "μεγάλο Σχέδιο", το Γενικό Χωροταξικό, υιοθετεί μια παρωχημένη, αφαιρετική και αποσπασματική προσέγγιση στο σχεδιασμό του εθνικού χώρου αντί για τη σύγχρονη ολοκληρωμένη προσέγγιση στην κατανόηση της δυναμικής των χωρο-κοινωνικών ζητημάτων και στη συντονισμένη αντιμετώπιση τους. Γι’ αυτό:

Δεν έχει συλλογικό όραμα και στόχους όπως αυτονομία και αυτάρκεια σε κρίσιμους στρατηγικούς πόρους, δίκαια κατανεμημένη κοινωνική ευημερία, θωράκιση έναντι "εκπλήξεων" του μέλλοντος – από φυσικές καταστροφές μέχρι τον διεθνή ανταγωνισμό.

Αντιμετωπίζει αποσπασματικά και προσθετικά το φυσικό περιβάλλον αντί να το έχει σαν αφετηρία διάγνωσης και διαμόρφωσης προτάσεων για την άρση προβλημάτων.

Αδιαφορεί για το μέλλον γιατί (α) ούτε περιέχει μελλοντικές εκτιμήσεις ούτε προσδιορίζει προγραμματικά μεγέθη για τις στρατηγικές επιλογές και κατευθύνσεις που αφορούν στην προστασία των πόρων (νερό, αέρας, έδαφος, οικοσυστήματα), στις μεγάλες κατηγορίες χρήσης γης, στον πληθυσμό, στην οικονομία, στην κοινωνία, (β) ούτε υποδεικνύει πως θα εξασφαλισθεί η ικανότητα της χώρας να ανταποκριθεί με το ελάχιστο των απωλειών και το μέγιστο της αποτελεσματικότητας/ετοιμότητας σε μελλοντικές ανάγκες (για γη, πόρους, κ.ά.), στο διεθνή ανταγωνισμό, σε έκτακτες καταστάσεις φυσικών και τεχνολογικών κινδύνων

Δεν προσδιορίζει όρια, π.χ. για την ανάπτυξη των οικισμών (μπορούν να επεκτείνονται επ’ άπειρον;) ή τη χρήση των πόρων (πόσο επαρκούν και για ποιες ανάγκες;)

Αδιαφορεί για την ουσιαστική ενσωμάτωση της διεθνούς και Ευρωπαϊκής νομοθεσίας, ιδιαίτερα της Οδηγίας για το Νερό (60/2000)

Αγνοεί τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά και προβλήματα των Ελληνικών περιφερειών - εστιάζει μόνο σε κατασκευασμένα προβλήματα που ταιριάζουν σε προειλημμένες αποφάσεις/λύσεις

Αναγνωρίζει σχεδόν αποκλειστικά (ασύμμετρα!) μόνο τρεις οικονομικούς κλάδους –μεταφορές (αφιερώνοντας τους τον όγκο των προβλέψεων του), τουρισμό και ενέργεια (για τους οποίους προωθούνται Ειδικά Χωροταξικά) – ως εάν η χώρα δεν έχει άλλους οικονομικούς κλάδους που κατέχουν σημαντικό ρόλο στην κάλυψη του εδάφους, στην οικονομία και στην κοινωνικο-πολιτισμική συγκρότηση του χώρου όπως γεωργία και κτηνοτροφία (που αντιμετωπίζονται αποσπασματικά), βιομηχανία, κ.ά.

Δεν "βλέπει" τα δάση και τις δασικές εκτάσεις ούτε ως παραγωγικούς τομείς ούτε ως βασικές χρήσεις γης παρά περιπτωσιακά μόνο ως συστατικό του περιβάλλοντος στα πλαίσια της γενικότερης. και συντομότατης, συζήτησης περί φυσικού περιβάλλοντος

• Αντίθετα, "βλέπει" το κτιστό περιβάλλον, αλλά κι αυτό επιλεκτικά – τις γνωστές δύο γιγαντουπόλεις, κάποιες άλλες μεγάλες πόλεις ενώ των υπόλοιπων .. αγνοεί την ύπαρξη

Απαξιεί να προσδιορίσει δείκτες αξιολόγησης για την επίτευξη ακόμα και των στόχων που θέτει

• Τελικά, δεν είναι σχέδιο αφού ούτε πληροί στοιχειώδεις προδιαγραφές ενός Σχεδίου ούτε είναι προϊόν συλλογικών διαδικασιών διαβούλευσης.

Ποια θα είναι τα αποτελέσματα αυτής της ασύμμετρης δράσης; Απειλές ή ωφελήματα; Θα εξαρτηθεί από το κατά πόσο το συλλογικό ήθος αδιαφορίας γίνει συλλογικό ενδιαφέρον για τα ουσιώδη. Ή, παραφράζοντας θετικά τους Αγγλοσαξωνικούς στίχους:

Επειδή υπήρχε ένα καρφί, σώθηκε το πέταλο,
Επειδή υπήρχε ένα πέταλο, σώθηκε το άλογο,
Επειδή υπήρχε ένα άλογο, σώθηκε ο στρατιώτης,
Επειδή υπήρχε ένας στρατιώτης, κερδίσαμε τη μάχη,
Επειδή κερδίσαμε τη μάχη, κερδίσαμε τον πόλεμο,
Επειδή κερδίσαμε τον πόλεμο, σώθηκε το Βασίλειο.

Το "καρφί" δεν είναι παρά η προσωπική ευθύνη του καθενός με την απόλυτη διατύπωση της στην Ασκητική του Ν. Καζαντζάκη: «Να αγαπάς την ευθύνη. Να λες: Εγώ μονάχος μου έχω χρέος να σώσω τη γης. Άμα δε σωθεί εγώ θα φταίω». Το συλλογικό αποτέλεσμα της προσωπικής ανάληψης ευθύνης θα είναι ένα γενικευμένο ήθος χρέους απέναντι στα κοινά, ικανό να στηρίξει το αίτημα για συμμετοχικό και δημοκρατικό σχεδιασμό.

Το 2007 ήταν οδυνηρή χρονιά, για όσους μπορούν ακόμα να νοιώσουν οδύνη. Ήταν προφητική χρονιά για όσους μπορούν να "‘διαβάσουν" τα γεγονότα και να "δουν" τις ασύμμετρες απειλές. Θα αποδειχθεί ελπιδοφόρα χρονιά αν γίνει συνείδηση στον καθένα ότι αναλαμβάνοντας τις ευθύνες του οι ασύμμετρες απειλές γίνονται ασύμμετρα ωφελήματα που μπορούν να κάνουν τον ασύμμετρο κόσμο μας πραγματικό κόσμο (κόσμημα).

Ελένη Καπετανάκη-Μπριασούλη, Καθηγήτρια
Τμήμα Γεωγραφίας, Πανεπιστήμιο Αιγαίου
e.briassouli@aegean.gr


Σημειώσεις:

[1] Το 1987 η Έκθεση Brundtland εισήγαγε στην πολιτική αρένα την έννοια.

[2] Π.χ. Waldrop, M.M. (1993) Complexity: The Emerging Science at the Edge of Order and Chaos. Simon & Schuster: New York.

[3] Όπως το διατύπωσε ο μετεωρολόγος E.N. Lorenz για τα καιρικά φαινόμενα «το φτερούγισμα μιας πεταλούδας στη Βραζιλία προκαλεί τυφώνα στο Τέξας».



Σχόλια

Δεν μπορείς να κάνεις σχόλια.
Πρέπει πρώτα να κάνεις Είσοδο ή να Εγγραφείς στο ecocrete.gr εδώ.

Τελευτ. ενημέρωση ( Δευτέρα, 07 Ιανουάριος 2008 )
Τελευταίες δημοσιεύσεις:
Δημοφιλέστερα άρθρα:

Ξ“ΒŒΞ“οŸƒ ôçí Ξ“οŸƒΞ“Ξ…Ξ“Β£Ξ“οŸƒΞ“Β­Ξ“Β©Ξ“οŸ„Ξ“Βž Ξ“Β·Ξ“β€•Ξ“Β±Ξ“Β§Ξ“Β£Ξ“ΒŸΞ“Κ½ ôçò

Ξ’ΞˆΞ“Β­Ξ“Ξ„Ξ“Ξ…Ξ“Β°Ξ“Β§ & Ξ“Β˜Ξ“Β§Ξ“Ξ†Ξ“Β©Ξ“Κ½Ξ“οŸ„Ξ“Βž Ξ“Β…Ξ“Β°Ξ“Β©Ξ“οŸ„Ξ“β€•Ξ“Β©Ξ“Β­Ξ“Ξ‰Ξ“Β­Ξ“ΒŸΞ“Κ½
Είσοδος Χρήστη
Ψευδώνυμο

Κωδικός

Ξέχασες τον κωδικό;
Ξεχάσατε τον κωδικό σας?
Δεν έχετε λογαριασμό ακόμα? Δημιουργήστε τώρα!
Έχουμε 111 επισκέπτες σε σύνδεση
Επισκέπτες: 44183654
ΣΗΜΑΝΤΙΚΟ:



ΛΑΦΟΝΗΣΙ S.O.S. Πρωτοβουλία Πολιτών για την Προστασία του Λαφονησιού. Συλλογή υπογραφών!

Cavo Sidero
facebook group!



Φουρόγατος 78 Μαρ-Απρ 08
Φουρόγατος 77 Ιαν-Φεβ 08
Φουρόγατος 76 Νοε-Δεκ 07
Φουρόγατος 75 Σεπ-Οκτ 07
Φουρόγατος 74 Ιουλ-Αύ 07
Φουρόγατος 73 Μάι-Ιούν 07
Φουρόγατος 72 Μαρ-Απρ 07
Φουρόγατος 71 Ιαν-Φεβ 07
Φουρόγατος 70 Νοε-Δεκ 06
Φουρόγατος 69 Σεπ-Οκτ 06
Φουρόγατος 68 Ιουλ-Αυ 06
Φουρόγατος 67 Μαι-Ιουν 06
Φουρόγατος 66 Μαρ-Απρ 06
Φουρόγατος 65 Ιαν-Φεβ 06


Οικολόγιο 5. 20.01.2010

Οικολόγιο 4. 27.03.2009

Οικολόγιο 3. 12.10.2008
Οικολόγιο 2. 25.07.2008
Οικολόγιο 1. 10.06.2008


Φυλλάδιο της Οικολογικής Πρωτοβουλίας Χανίων για τις επιπτώσεις από τα κινητά και τις κεραίες


 
Οι εισηγήσεις της Ημερίδας "Προοπτικές βιώσιμης τοπικής ανάπτυξης και μεγάλες τουριστικές επενδύσεις"  9 Δεκ. 2006 στην 5η Συνάντηση του ΟικοΚρήτη

Κίνηση Πολιτών Μεσσαράς για το Περιβάλλον
Κατεβάστε το ενημερωτικό φυλλάδιο για το Διαμετακομιστικό Σταθμό στον κόλπο της Μεσσαράς (.pdf 425k)

ΥΠΟΓΡΑΨΤΕ ΤΗ ΔΙΑΜΑΡΤΥΡΙΑ ΓΙΑ ΤΟ ΛΙΜΑΝΙ ΣΤΟΝ ΚΟΛΠΟ ΤΗΣ ΜΕΣΣΑΡΑΣ!
Κατά της εγκατάστασης ενός τεραστίου διαμετακομιστικού σταθμού στον κόλπο της Μεσσαράς στη Νότια Κρήτη!

Η Ημερίδα στη Σητεία (27.2.2006) για τις μεγάλες τουριστικές επενδύσεις στην Ανατολική Κρήτη

 Γήπεδα Γκολφ
• Οι εισηγήσεις της ημερίδας για τα γήπεδα γκολφ
• ΚΑΤΕΒΑΣΤΕ ΕΔΩ ΣΕ ΑΡΧΕΙΟ .doc ΟΛΕΣ ΤΙΣ ΕΙΣΗΓΗΣΕΙΣ! (660k)
Γήπεδα Γκολφ: Παραπομπές
Ο Πόλεμος του Γκολφ στην Ιερή Κοιλάδα του Μεξικού

Φράγμα στο φράγμα Αποσελέμη!!!
 
Τα συμπεράσματα της επιστημονικής ημερίδας για το φράγμα στον Αποσελέμη (.doc)
ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ - ΠΕΡΙΛΗΨΕΙΣ - ΕΙΣΗΓΗΣΕΙΣ
Το φράγμα στον Αποσελέμη είναι διάτρητο!

ΠΛΟΗΓΗΣΗ ΣΤΟ ECOCRETE: Στην Κεντρική Σελίδα του ecocrete θα βρεις παραπομπές για τα 60 τελευταία άρθρα. Για να διαβάσεις παλαιότερα άρθρα, πήγαινε στις σελίδες των
οικολογικών ομάδων και στο αρχείο άρθρων όπου μπορείς να τα αναζητήσεις θεματικά. Μπορείς ακόμη να χρησιμοποιήσεις την ΑΝΑΖΗΤΗΣΗ.
Θα βρεις επίσης πάνω από 700 παραπομπές στη σελίδα ΣΥΝΔΕΣΕΙΣ


ΚΕΝΤΡΙΚΗ ΣΕΛΙΔΑ | ΟΙΚΟΛΟΓΙΚΕΣ ΟΜΑΔΕΣ | ΑΡΧΕΙΟ ΑΡΘΡΩΝ | ΣΥΝΔΕΣΕΙΣ | ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ | ΔΡΑΣΕ ΤΩΡΑ! | ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ ΔΙΑΚΟΠΕΣ | ΒΙΒΛΙΑ-ΤΥΠΟΣ κ.α.
©2001 - 2004, Ecocrete, All Rights Reserved.
WebSite Created and Hosted by metrovista creative media, Heraklion.